Ігнат Дамейка — светач сусветнай цывілізацыі: Матэрыялы VI Карэліцкіх чытанняў (г. п. Мір, 12 вер. 2002 г.)

Міхась Маліноўскі (Баранавічы)
Крашын — месца прыцягнення Ігната Дамейкі

Крошын (сапраўдны назоў Крашын) — адно з даўніх і знакамітых беларускіх мястэчак, якое знаходзіцца ўсяго за 15 км на паўднёвы ўсход ад раённага цэнтра горада Баранавічы.

Раней, калі дзейнічаў Агінскі канал, па водным шляху можна было даплыць у Крашын нават з Чорнага альбо Балтыйскага мора, бо, як вядома, мястэчка стаіць на рацэ Шчара. Але пра гэты шлях сёння толькі ўспамінаюць і ўсміхаюцца, бо нават М. Гумілёў у 1915 г. пабачыў Агінскі канал перасохлым і тое выдатна занатаваў у друку. Але пра Гумілёва сёння тутака ніхто таксама не ўспамінае, бо не ведае таго, што ён на Беларусі быў і ваяваў у першую імпералістычную вайну.

Крашын ганарыцца агромністай колькасцю праслаўленых імёнаў, якія тутака адзначыліся. Некаторыя з прозвішчаў прывяду — генералісімус Аляксандр Сувораў, Мелік-баша — суродзіч ханаў з Крыма, Сцяпан Александровіч — вучоны і пісьменнік Максім Танк, Рыгор Барадулін, Іван Чыгрынаў, Ніл Гілевіч, даследчыкі, вучоныя, краязнаўцы, пісьменнікі Адам Мальдзіс, Яраслаў Пархута, Язэп Дыла, Алег Лойка і шмат іншых славутых і знакамітых асоб, сярод іх і пісьменнік Уладзімір Караткевіч.

Месцам прыцягнення Крашын быў і для Ігната Дамейкі. У дзяцінстве ён са свайго радавога котлішча Мядзвядка, што ў сённяшнім Карэліцкім раёне, неаднойчы выязджаў у Сачыўкі, радавы маёнтак Анцутаў, дзе гаспадарыў родны брат маці Дамейкі Станіслаў Анцута. У 1821 г. пасля яго смерці Дамейкава займела гэтае месца ў спадчыну.

Вось як Ігнат Дамейка піша пра гэта ў сваіх успамінах «Мае падарожжы» 13 жніўня 1884 г.:

«Пад вечар пад’язджалі мы з панам Антоніем пад Сачыўкі. Тут, калі я быў малы, жыла мая бабка Анцута з Валадковічаў. Добра помню (мне ж тады было гадоў сем) багатую панскую сядзібу, безліч гасцей, якія з’ехаліся на свята, да дня святой Ганны на Сталовіцкі кірмаш. Як цяпер, помняцца шумныя імяніны, на якіх тры Марылькі, мае дваюрадныя сёстры: Верашчака (пазней Марыля), Зялэнская (паходжаннем з Касцюшкаў) і родная сястра, трымаючы доўгую гірлянду з руж і язьміну, спяваюць перад расчуленай бабуляй. Потым, калі пасля яе смерці жыў тут мой дзядзька Станіслаў Анцута (брат асабістага сакратара Станіслава Панятоўскага, брата караля), мы з маткай прыязджалі сюды на храмавае свята да Божай маткі Сталовіцкай. Мы гулялі тады пад старымі ліпамі, якія цяпер — я ўбачыў іх здалёку — манілі мяне да сябе. Потым, пасля смерці дзядзькі, жыла тут мая маці, тут гулялі мы вяселле дзвюх маіх сясцёр і брата Адама, тут і развітаўся я назаўсёды з маткай, апошні раз пацалаваўшы ёй рукі (было гэта ў красавіку 1831 года). Праз год яе не стала».

Сачыўкі ўсяго ў некалькіх кіламетрах ад Крашына. І каб праехаць, папасці да іх, сам Дамейка, як і ўся яго радня, у тыя часы вымушаны быў праязджаць праз знакамітае мястэчка. Гэта і адбылося ў Ігната Дамейкі ў 1884 г.

«Галава мая поўнілася думкамі і ўспамінамі, я кідаў вачамі ва ўсе бакі. Ужо відаць былі вялікія вежы Сталовіцкага касцёла, статкі кароў, што пасвіліся каля лянівай Шчары на шырокай даліне. Удалечыні адкрывалася вёска Крашын, вятрак на ўзгорку. І вось з-за цёмных вольхаў паказаўся Сачыўскі маёнтак, палепшаны, але не зменены».

Няма сёння ў Крашыне вятрака на ўзгорку, але, як бачна, звестка аб ім захавалася ў мемуарнай літаратуры.

У «Спісе землеўладальнікаў за 1876 год Мінскай губерні» я не знайшоў упамінання аб ветраку, але за дваранінам Пятром Яўгенавічам Святаполк-Завадзкім лічылася 1100 дзесяцінаў зямлі і млын.

Як вядома, у дзяцінстве, юнацтве, сталасці і старэчы, хоць яго бацька і быў уніятам, Ігнат Дамейка захаваў сваю фактычную і фанатычную прыналежнасць да каталіцызма, таму ў яго апісаннях Літвы-Беларусі найбольшая любасць да касцёлаў. Гэта мы ўжо пабачылі па Сталовічах, а зараз зноўку вернемся ў Крашын.

Калісьці ў гэтым мястэчку панавалі сапраўдныя буры. У Крашыне здаўна жыло, працавала свабоднае грамадства, якое найбольш любіла незалежнасць і вольнасць. Але гэта зусім не падабалася новаму гаспадару маёнтка Станіславу Гедройцю Юрагу, які пасля ўдалага шлюбу з Антанінай Радзівіл займеў за ёю ў пасаг Крашын і частку іншых радзівілаўскіх уладанняў (На той час дзве галіны Радзівілаў валодалі такімі адметнымі мясцінамі на сённяшняй тэрыторыі Баранавіцкага раёна, як Паланэчка і Сталовічы. У пару падарожжаў па роднай зямлі паланэчкаўскі князь Мацвей Канстанцінавіч валодаў 2092 дзесяцінамі зямлі, а сталовіцкі князь Антон Вільгельмавіч Радзівіл — 981 дзесяцінай зямлі. Для параўнання: дваранін Эдуард Мартынавіч Язерскі ў Сачыўках меў усяго 287 дзесяцін зямлі.

Незалежнасць, вольнасць, непадпарадкаванасць крашынцаў, як аказваецца, не па духу былі ананіму. Як потым высветлілася, гэта быў былы капітан польскіх войск Ігнацы Яцкоўскі, які напісаў кнігу «Аповесць з майго часу, ці Літоўскія прыгоды», дзе з непрыхаванай любоўю апісаў прыгоннікаў Радзівілаў, Юрагаў, «незаконныя» дзеянні крашынян, лютасць царскіх улад да іх, а найбольш да хлопчыка дзесяці з нечым гадкоў Пётрака [1], які, нібыта, напісаў элегію «Зайграй, зайграй, хлопчэ малы…» І больш таго, нават чытаў іх царскаму сенатару Навасільцаву ды рэктару з Вільні Пелікану. Гэтую прыдумку Яцкоўскага перарабілі потым у Паўлюка Багрыма, стварылі яму тужліва-гаротную біяграфію бунтара і, як гаворыцца, пайшла пісаць губернія.

Адзначу, што ў сваёй багатай літаратуры, перапісцы Ігнат Дамейка ніколі не ўспамінаў бунт у Крашыне і нейкага там «завадатара» Паўлюка Багрыма, да канца свайго жыцця ён жыў успамінамі былога прыгонніка, пра тое цытую з яго ўспамінаў «Мае падарожжы»:

«Вельмі прасіў я маладога Аляксандра, майго пляменніка, цяперашняга гаспадара Мядьвядак, каб выстараўся ключа. Мірскі поп забраў быў ключ і аддаў яго селяніну — галаве, ці войту — на захоўванне. Але селянін не даў ключа, баючыся папа.

Можна ўявіць, што гэта быў для мяне за горкі арэх, які я мусіў згрызці: селянін не даў гаспадару ключа ад касцёла. Баяўся папа, а яшчэ ж не мінула 50 гадоў ад часу, калі той самы селянін маліўся з панам у гэтым самым касцёле, лічыў яго, пана, вышэйшым за цара, кланяўся яму і баяўся».

Для чаго гэта я гавару? Мы здаўна прызвычаіліся да лакіроўкі асоб і забываем пра тое, як на помніку то ёсць у Мікіты Сяргеевіча Хрушчова — светлае і цёмнае, тое і другое звілістае.

Але зноўку вернемся ў наш Крашын і зноўку працытуем Ігната Дамейку:

«У дзесяць гадзін раніцы ў Крашыне чакаў нас на імшу ксёндз у касцёле, пры якім пахавана мая сястра Язерская. Імша была жалобная. Пасля імшы пайшлі мы пакланіцца магіле маёй сястры, а потым — мураванай грабніцы сям’і Завадскага, дзе ляжаць яго бабка Юрага з Радзівілаў, матка і жонка, ад якой засталіся два прыгожыя хлопцы. Ласкавы гаспадар запрасіў мяне і Адынца, каб мы на памяць недалёка ад дома пасадзілі па дубку. З ахвотай выканалі мы гэтую ганаровую місію — пасадзілі ў падрыхтаваныя ямкі два дубкі, а ксёндз асвяціў гэтае месца».

Разбяром, як гаворыцца, па костачках гэтую цытату знакамітага вучонага і вандроўніка.

Дзе і ў якім стане знаходзіцца магіла сястры Дамейкі Язерскай? Сёння пра тое аніяк і анічога не можам сказаць, людская памяць таксама маўчыць. Не выяўлены пакуль што ў архівах касцёльныя метрычныя кнігі з Крашына.

Што з мураванай грабніцай «сям’і Завадскага, дзе ляжаць яго бабка Юрага з Радзівілаў, матка і жонка, ад якой засталіся два прыгожыя хлопцы»?

Мне няёмка гаварыць страшэнную праўду пра гэтую грабніцу, але калі я гэтага не зраблю, ніхто іншы таксама не зробіць. Пры надыходзе немцаў у першую імперыялістычную вайну ў Крашыне знікла ўлада і адразу ж прачнулася векавая нянавісць да Радзівілаў, Юрагаў, Завадскіх. Большая частка крашынян адразу кінулася граміць маёнтак гэтага «д’ябальскага роду», як мовіла мне адна з крашынянак. Адныя кажуць, што маёнтак тады адразу ж быў падпалены, іншыя, што ў яго папаў артылерыйскі нямецкі снарад, але з таго часу даўнішняга маёнтка Радзівілаў не існуе.

Я ўхілюся і скажу, што ў гэтым былым будынку захоўвалася ўнікальнае кніжнае багацце, якое дало свету першае відовішча партрэта аднаго з нашых піянераў-друкароў Васіля Цяпінскага (Апошняя мая публікацыя: «Піянеру Цяпінскаму — 80 гадоў» // Культура. 1999. 12–18 чэрв.).

Не існуе і таго будынка касцёла ў Крашыне, дзе ў 1884 г. І. Дамейка слухаў імшу. Гэты каталіцкі храм — апірышча апалячвання і акаталічвання — быў разбураны ў тую ж першую сусветную вайну. Не існуе будынка касцёла ў Крашыне, які мог пабачыць маленькі Ігнась у ім, калі ён у сем сваіх гадкоў наведаў Сачыўкі. Той малітоўны дом згарэў ад пападання маланкі. На яго месцы беларускі пакутнік і асветнік, ідэйны падтрымоўца і выдатны канспіратар вольных крашынцаў Войцех Магнушэўскі пабудаваў ў 1818 г. новы парафіяльны касцёл Божага Цела. Вось у ім у 1884 г. і слухаў імшу, маліўся Ігнат Дамейка. Але аб тым, што В. Магнушэўскі пабудаваў школу, шпіталь, дапамагаў хворым і нямоглым, Дамейка не ўпамінае, аніразу не згадвае гэтую асобу. Як вядома, сам І. Дамейка на Беларусі аніводнай школы не пабудаваў, не даў ані рубля на асвету сялянства, на друкаванне беларускіх кніг.

Вяртаемся да грабніцы Радзівілаў–Юраг–Завадскіх. Гісторыя яе стварэння нікім не даследавана, невядомы год яе пабудовы. Але сёння спецыяльна захаваныя яе сляды, каб анічога не напамінала аб гэтым «д’ябальскім родзе». Мне ж пашанцавала пабачыць уваход у гэтую грабніцу і нават у розныя часы тройчы, нягледзячы на цемру і невыносны смурод у ёй, агледзець яе. Так, гэта быў велічны магільны склеп з агромністым багаццем. Нянавісць крашынцаў да Юраг–Радзівілаў і іх нашчадкаў была доўгая, неўтаймаваная і нястрыманая — дамавіны з іх трупамі ў першую сусветную вайну перад надыходам немцаў былі выцягнуты з грабніцы і кінуты ў раку Шчару. Некаторымі з тых дамавін крашынянкі яшчэ доўга карысталіся для мыцця бялізны.

Але і гэта не ўсё! Багатае адзенне, а найбольш знакамітыя слуцкія паясы, як пярсцёнкі ды шмат чаго іншага, былі расцягнуты па дварах. Потым, калі ў мястэчка ўварвалася сквапнае нямецкае ваярства, быў складзены спіс і амаль уся тая слуцкая краса была акупантамі канфіскавана і вывезена ў Нямеччыну. Была вывезена і славутая крышталёвая люстра з касцёла, пабудаванага Войцехам Магнушэўскім.

Другая трагедыя грабніцы адбылася пасля Вялікай Айчыннай вайны. Што толькі ў ёй ні трымалі, дадумаліся нават захоўваць у ёй атруту. Усё гэта адбывалася пры маўчанні і згодзе крашынцаў. Як і канчатковае дабіццё грабніцы. Падагналі бульдозер, асунулі зямлю і закрылі ад людскіх вачэй уваход у яе, пасадзілі хмызняк, каб анічога не напамінала, не траўміравала псіхіку местачкоўцаў аб праклятым для іх родзе Радзівілаў–Юраг–Завадскіх. Для Ігната ж Дамейкі, канешне, ён быў любасць, таму ён так пяшчотна піша:

«Адразу па палудні пачалі — зблізку і здалёк — з’язджацца госці: Разултоўскія, Верашчакі, Анцуты, сівы Тамаш Булгак з жонкай, якая тры разы ездзіла з мужам у выгнанне ў глыбіню Расіі і тры разы яго выратоўвала, далей –-- Кабылінскія, Слізні, Завадскі з Крашына, унук паланэцкай Радзівіл, Абламовічы з Нясвіжа і многа іншых шаноўных грамадзян і дам».

Пра дубкі Дамейкі і Адынца. Яны таксама не існуюць. Па адной версіі, згарэлі разам з маёнткам, па другой — былі высечаны пасля акупацыі панскай Польшчай Беларусі. Тыя, што растуць, аніякага дачынення да іх не маюць.

Ужо ў нашыя часы шмат пра гэтыя дубкі напісана прыдумак, як і пра камень у Крашыне з вершаванымі радкамі на ім Эдварда Антонія Адынца. Вось яго тэкст (пераклад Кастуся Цвіркі):

Тых двух, што во тут па дубку пасадзілі,
Ажно на паўвека былі разлучылі.
Ды іх філарэцкая дружба за час той
Не згасла ў дарозе жыцця пакручастай.
Калі іх звёў Бог зноў на гэтым жа свеце,
Ім бліснула праўда, як перлінка ў леце:
Уцехі зямныя — то сон, што ўцякае,
У сэрцы любоў толькі не памірае.
Пра тое пасведчыць і гэты во камень,
Як будуць абодва пад каменем самі.
                На камені ў Крашыне

Што і гаварыць, надта пасрэдны і шэры верш, як і ўся творчасць гэтага бяздарнага паэта, але ён занатаваў нам гістарычную падзею ў Крашыне.

Шмат людзей напрыканцы ўжо XX ст. далучыла да гэта каменя і імя Паўлюка Багрыма. Але гэтая прыдумка дасюль не мае аніякага гістарычнага (архіўнага) пацверджання, як і таго, ці было тое здзейснена сапраўды і калі.

Праўда, адна з жыхарак Крашына даводзіла мне, што камень нібыта быў расцярушаны для пабудовы касцёла. Іншая ўпэўнена гаварыла, што той камень ляжыць у аснове фундамента касцёла. Але колькі аб халве не гаварыць, саложэ ў роце не бывае. У нас няма гістарычнага апісання гэтага каменя. Як піша Кастусь Цвірка ў сваім каментары на верш «На камені ў Крашыне»:

«Верш напісаны ў гонар наведання разам з Ігнатам Дамейкам у 1884 г. Крашына, дзе па просьбе гаспадара Завадскага абодва састарэлыя сябры пасадзілі ў крашынскім парку па дубку. Словы верша былі выбіты на камені, які там быў пакладзены як помнік і які, на жаль, не захаваўся».

Калі б гэта напісаў звычайны краязнавец, я не звярнуў бы такой пільнай увагі, але ж гэта радкі вучонага. Скуль ён гэта ўзяў, мне, як і іншым, невядома. Бо калі б тое ўвасабленне было бы сапраўды, дык тое недзе захавалася бы. А так адна прыдумка цягне за сабою іншыя фантазіі.

Шмат таксама ў апошняе дзесяцігоддзе з’явілася публікацый, быццам бы І. Дамейка асабіста ведаў Паўлюка Багрыма, нават хадзіў да яго ў госці. Усё гэта несусветная бязглуздзіца і мана, бо, як сапраўдны знаўца мастацтва, прыгожага Ігнат Дамейка не тое, што нідзе не ўпамінае і не ўспамінае прозвішча Багрыма, нат нічога не гаворыць аб бронзавай люстры (такі дакладны назоў гэтага побытавага прадмета), якую выкаваў у Крашыне над Шчарай у 1881 г. Павел Багрым. Бо вучоны, як аніхто, ведае, што паўтор (а гэтая «жырандоль», як «гаворыцца» на ёй, была зроблена «па бастонскаму ўзору») не з’яўляецца шэдэўрам мастацтва.

Для даведкі адзначу, што люстра, выкаваная невядомым нам Паўлам Багрымам, стваралася зусім не для касцёла, а для ўрачыстай залы, дзе Пётр Святаполк-Завадскі прымаў госцяў, дзе адбываліся гульні ў карты і косткі. Перададзена яна была нашчадкамі Завадскіх пасля адбудовы трэцяга па ліку касцёла.

З усяго гэтага мы бачым, што аніводнага матэрыяльнага сведчання ў Крашыне, якія занатаваў у сваіх успамінах «Мае падарожжы» Ігнат Дамейка, не захавалася. У гэтым ёсць і нейкая гістарычная справядлівасць. Калі ты дзеля гэтага народа нічога не рабіў, дык і народ не будзе дбаць пра цябе, захоўваць у свёй памяці нешта. Горкая праўда! Шмат каму яе і не праглынуць, ён будзе шукаць прычыны ў ва мне, а не ў нараджэнца нашай зямлі Ігната Дамейкі. Бо, як справядліва і мужна напісаў Янка Купала ў сваім вершы «Хаўруснікам» (1910):

Адна часць Варшаве
Лізаць ногі будзе,
Маскве хай — другая
Нясе свае грудзі.

У 2000 г. пад серыяй «Знакамітыя палякі Лідчыны» Ядвігай Гарбоўскай і Кшыштафам Якубоўскім выдадзена брашура «Ігнат Дамейка (1802–1889)». Як я зразумеў, яе спецыяльна выдалі, каб паказаць польскі фанатычны нацыяналізм альбо польскі шавінізм на зямлі Беларусі. Ці праглынуць гэтую ідэалагічную дыверсію беларусы? Так, праглынулі і змаўчалі. А зараз толькі працытую некалькі вытрымак з гэтай брашуры:

Стар. 44. «Сярод філарэтаў панавала непрыняцце існуючых палітычных адносін і прага незалежнасці. Пазней Дамейка пісаў: «Сілай той цягі, штуршком да дзейнасці, галоўнай мэтай былі дабро краіны, старая Польшча, захаванне народу і польскага характару».

Стар. 53. «21 ліпеня накіраваўся ў Кракаў. Адразу пасля прыезду да яго ў гасцініцу з прывітальным візітам прыйшлі члены Акадэміі Навук. Усюды бачыў доказы прызнання і павагі. Калі захапляліся яго прыгожай і свабоднай польскай мовай, Дамейка адказаў: «Заўсёды думаў па-польску і кахаў па-польску».

Стар. 58. «Люблю Чылі, а ўздыхаю па Польшчы». (3 ліста да Уладзіслава Лясковіча 2 сакавіка 1869 года).

А зараз працытую Станіслава Цярохіна з яго кнігі «Перунова цяпельца» (Мн., 1993), дзе размова ідзе аб Храптовічах:

Стар. 75. «Агульнавядома, вырадкам з’яўляецца той, хто кіруючыся ганебнымі матывамі, выдаваў сябе за прадстаўніка іншай народнасці, звычайна пануючай. Храптовічы не толькі ніколі не былі, але нават не лічылі сябе ліцвінамі, як называлі сябе некаторыя беларусы ў мінулым. Дык як жа можна вырачыся таго, чаго ніколі не было? Наадварот, у сапраўднасці вырадкам была тая частка шляхты, якая «пайшла ў палякі…»

Ігнат Дамейка здрадзіў сваёй зямлі, свайму бацьку-уніяту, сам абраў сваю ментальнасць паляка, таму да скону «Варшаве лізаў ногі; ён анічога не зрабіў для развіцця беларускай мовы, слова, літаратуры. І зусім было дзіўна бачыць, як Баранавіцкая гарадская арганізацыя ТБМ выдае каляндарык да юбілею паляка ІДамейкі з неўдакладненай датай яго народзінаў на фоне Ішкалдскага касцёла — апірышча наступу каталіцызму і апалячвання беларускага народа.

Да мяне ў Польскім клубе у Баранавічах звярнуўся пробашч касцёла ў Ішкалдзі з пытаннем, якое дачыненне меў гэты храм да І. Дамейкі? Я адказаў, што аніякага. Вось што занатаваў сам І. Дамейка («Мае падарожжы»):

«У той жа дзень па палудні выехалі мы ў Далматаўшчыну — маёнтак майго швагра А. Вяржбоўскага. Праехалі праз Паланэчку каля касцёла, дзе мяне ахрысціў некалі пробашч…»

Ці праўда гэта? Гэта прыдумка Ігната Дамейкі. Бо, як вядома, памыляюцца не толькі звычайныя смяротныя, але і вучоныя з сусветным імем.

Вось што пра гэта піша доктар гістарычных навук Міхаіл Гурын у «Матэрыялах 3-х і 4-х Карэліцкіх чытанняў» (1998): «Наведаў таксама ён і Паланэчку». Размова ідзе пра І. Дамейку, праўда, што вучоны не наведаў гэтае мястэчка, а праехаў мімаходзь яго. Гэта разыходзіцца з паведамленнем «Польскага гербоўніка» аб тым, што Ігнат ахрышчаны ў Параф’янаве Вілейскага павета і там знаходзіцца яго метрыка (Boniecki A. Herbarz Polski. Warszawa, 1901. T. IV. S. 375).

Есць і яшчэ адна недакладнасць, звязаная сёння з маёй Баранавіцкай зямлёй. У сваім лісце да Багдана Залескага (Сант’яга, 16 кастрычніка 1869 г.) Ігнат Дамейка ўспамінае і Міхала Верашчаку — вельмі і вельмі неардынарнага пана. Гэта яму Адам Міцкевіч прысвяціў баладу «Свіцязь», а Ян Чачот — баладу «Калдычэўскі шчупак».

Але зноўку вернемся ў Крашын бунтарскі ў 1828 год. Акрамя іншых, туды таксама быў выкліканы для правядзення следства і Міхал Верашчака. Сярод іншых папер ён для нас пакінуў дакумент пра Паўла Іосіфавіча Багрыма, у якім навагрудскі судзя-следчы ўшчэнт разбівае ў сваім XIX ст. будучыя прыдумкі і фальсіфікацыі пра паэта Паўлюка Багрыма, яго сувязі з бунтарамі ды шмат іншага. Але вучонымі тыпу Г. Кісялёва ці складальнікамі зборніка «Паўлюк Багрым» (1994) В. Ляшук і А. Майсейчыкам гэты дакумент спецыяльна быў не ўведзены ў навуковы абарот, каб не была пахіснута трагічна прыдуманая біяграфія П. Багрыма.

Дык Ігнат Дамейка піша («Пра маладосць Міцкевіча»): «Пан Міхал быў высокага росту, атлетычнага складу, паважаны, добры католік, вельмі суровых звычаяў і сціплага жыцця. Не хацеў ён ведаць сеймікаў і памёр неўзабаве пасля вайны 31 года…»

Навошта Ігнат Дамейка зрабіў гэты падман з 1831 годам, як мне здаецца, мне вядома, але ціхюткі Міхал Верашчака заўсёды жыў у суладдзі з уладамі і ціха адышоў з гэтага свету ў 1863 г. (Гл.: Шаблюк В. Двор у Туганавічах. Мн., 1995).

А вось яшчэ адна недакладнасць у Ігната Дамейкі («Філарэты і філаматы». З пісьма да Браніслава Залескага.):

«Паходзіў Зан з Наваградскага павета, дзе ён меў вельмі шаноўнага дзядзьку, свайго апекуна ксяндза-каноніка Зана, пробашча ў Паланэчцы (за дзве мілі ад сядзібы маіх бацькоў)». На гэту акалічнасць у зборніку «Філаматы і філарэты» (Мн., 1998) звярнуў сваю ўвагу яго складальнік Кастусь Цвірка: «У сапраўднасці Зан паходзіў не з Наваградскага, а з Вілейскага павета». Другую акалічнасць Кастусь Цвірка не заўважыў, бо ў тыя часы свайго парафіянальнага касцёла ў Паланэчцы не было, ён быў пабудаваны толькі ў 1889 г., у год смерці самога І. Дамейкі. Дзядзька Зана быў канонікам і пробашчам у Ішкалдзі. Там неаднойчы жыў Тамаш Зан, аб чым сведчыць і яго ліст ад 23 жніўня (4 верасня) 1820 г. з Ішкалдзі да Ануфрыя Петрашкевіча.

Дадам, што той жа Тамаш Зан 4(16) ліпеня 1843 года быў на вяселлі нашчадка вольных крашынян Роберта Святаполк-Завадскага. Вось так! Калі мы занадта пішам аб рэвалюцыйнасці філаматаў і філарэтаў…

А мы ж будзем скончваць сваё выступленне, бо Ігнат Дамейка вялікі ў сваіх дзеяннях, такім ён і застаецца ў нашай памяці! [2]

Michaś Malinoǔski

Krašyn as a place of attraction for Ihnat Damiejka
Some inaccuracies related to the today’s territory of Baranavičy district in memoirs «My travels» and in some other works.

The report of Malinoǔski is a polemic one. The author keenly denies some autobiographic facts in Damiejka’s memoirs «My travels». In terms of  the given citations the author reveals a number of  inaccuracies which are submitted for discussion